LINGUA ET MORES

modulo 4 157 Mores Romani Epulae 1 Un invito a cena... senza cena Po ta Catullus multa carmina scripsit praesertim de amore, nam Lesbiam amabat, sed etiam de amicitia. Carmina de amicitia saepe faceta et lepida sunt. Olim carmen scripsit quod (che) invitatio ad cenam est. Nam suum amicum Fabullum invitavit. Fabullus bene cenabit si copiosum cibum, cochlearia, pulvinaria, cachinnationem portabit, non sine candida puella. Catulli sacculus araneosus est, nam nummi non sunt. Po ta amicitiam et unguenta dabit: unguenta cenae cor erunt. Sic Fabullus orabit, Catullus inquit, deos, ut fiat (di diventare) totus nasus. 2 A tavola sono tutti uguali Plinius de epulis quas (che) homo sordidus et sumptuosus paravit scripsit. Hic (questo) sibi (a sé) et paucis convivis optima ponebat, argentea cochlearia, serica pulvinaria, lintea mantelia, ceteris, minuta. Vinum diviserat (aveva diviso) in tribus (tre) lagunculis: alia amicis caris, alia amicis minoribus (meno importanti), alia libertis erat. Plinius convivae dixit: «Equidem hominis mores non probo. Ad cenam, non ad notam invito et in epularum conclavi omnes (tutti) exaequo . «Etiam libertos? , conviva quaesivit. Respondit Plinius: «Etiam! Nam eos (li) convivas, non libertos puto . 3 Un mare di delizie alla casa di Trimalcione Petronius in Satyricon verba facit de Trimalchionis cena. Trimalchio libertus plenus divitiarum est. Ad epulas multos hospites invitat et desiderat obstupefacere. Fercula multa et copiosa sunt, sed dubia elegantia. Trimalchio honoris locum habet. In promulsidis lance asellus erat Coryntius ex aere cum peris plenis albarum et nigrarum olivarum. Tegebant asellum duae lances ex argento cum Trimalchione nomine et cum argenti ponderis indicatione. Pulchri ponticuli sustinebant glires melle ac papavere sparsos. Etiam erant tomacula sopra craticulam argenteam et infra craticulam Syriaca pruna cum granis Punici mali. Hospites in hoc (questo) deliciarum mari attoniti stabant. Deinde lignea gallina cum alis apertis pervenit: servi pavonina ova capiunt et ea (le) hospitibus dant. Trimalchio dicit: «Pavonina ova gallina incubuit. Fortasse iam pullus est . Eumolpus, unus ex (fra) hospitibus putamen tollit et ficedulam (beccafico) in ovi rubro invenit. 4 Il mare in tavola Apicius multa praecepta de multis piscium generibus dat. Sic facies lucustis (per le aragoste) salsuram: accipies caepam, in pulverem rediges, piper, cuminum, caryotam (dattero), acetum, vinum, liquamen, oleum, defritum (mosto cotto) addes. Locustas aperies, piper addes, in craticula mittes; cum (quando) locustae siccae erunt, addes liquamen, servies in argenteis patinis. Si lolligines (calamari) desideras facere, piper, ligusticum (ligustico), apii (di sedano) semina, ovi vitellum (rosso), mel, acetum, liquamen, vinum et oleum capies. Si cupis sepias farcire, cerebella (cervella) cum pipere capies; ova addes, parva insicia (polpette) facies, sepias consues et eas (le) in olla pones. Totis generibus conchyliorum adhibebis piper, liquamen, mel. Sic oportet (bisogna) facere sardam plenam: sardam purgabis, in pulverem reddes cuminum, piper, mentham, nuces et mel. Farcies et consues; liquamen facies pipere, ligustico, mentha, caepa, melle, aceto, oleo. Servies in patina ex vitro. Cum (Quando) «mare in mensa servies, alba mantelia ex lino adhibebis et mensam albis odorosis floribus ornabis.

LINGUA ET MORES
LINGUA ET MORES
Libro digitale